Département des Manuscrits > Grec > Ancien fonds grec > Grec 291-583 > Grec 537-583

Grec 550

Cote : Grec 550  Réserver
XII siècle
Parchemin.294 fol.Peint.Moyen format.
Manuscrit en grec
Bibliothèque nationale de France. Département des manuscrits

Conditions d'accès

Communication exceptionnelle, soumise à l’autorisation du directeur du département, sur demande motivée.

Documents de substitution

Numérisation effectuée à partir d'un document original.

Accéder au manuscrit numérisé
vignette simple

Présentation du contenu

Grégoire de Nazianze, Homélies de la "collection liturgique" (v. Véronique Somers-Auwers, "Les collections byzantines de XVI Discours de Grégoire de Nazianze", Byzantinische Zeitschrift, 95, 2002, pp. 102-135). Dans le relevé suivant sont également mentionnées les miniatures (pour une description des miniatures, v. également les notices de la base Mandragore: mandragore.bnf.fr, et Byzance et la France médiévale, n° 40 pp. 24-26).

Pièces liminaires : le manuscrit s'ouvre sur trois miniatures en pleine page:
(ff. 2v-3r) Pinax, avec indication du titre et de l'incipit de chaque homélie: inc. τοὺ ἐν ἁγίοις πατρὸς ἡμῶν Γρηγορίου ἀρχιεπισκόπου Ναζιανζοῦ τοῦ Θεολόγου λόγος εἰς τὸ ἅγιον Πάσχα καὶ εἰς τὴν βραδυτῆτα. Ἀναστάσεως ἡμέρα καὶ ἡ ἀρχή, des. εἰς τὴν πληγὴν τῆς χαλάζης. Τί λύετε τάξιν ἐπαινουμένην.

1 (ff. 5-8) In sanctum pascha (CPG 3010.1), τοὺ ἐν ἁγίοις πατρὸς ἡμῶν Γρηγορίου ἀρχιεπισκόπου Ναζιανζοῦ τοῦ Θεολόγου λόγος εἰς τὸ ἅγιον Πάσχα καὶ εἰς τὴν βραδυτῆτα,
Miniature frontispice sur trois registres (f. 5): en haut, personnages nimbés entourés de chaque côté de deux anges; au milieu, descente du Christ aux limbes (anastasis) avec, à gauche, les trois Maries et, à droite, les apôtres; en bas, la résurrection des morts.

2 (ff. 8v-29v) In sanctum pascha II (CPG 3010.45), τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸ ἅγιον Πάσχα.

3 (ff. 30-36v) In novam dominicam (CPG 3010.44), τοῦ αὐτοῦ λόγος εἰς νέαν κυριακὴν καὶ εἰς τὸν μάρτυρα Μάμαντα.

4 (ff. 37-48v) In pentecostem (CPG 3010.41), τοῦ αὐτοῦ λόγος εἰς τὴν Πεντεκοστήν.

5 (ff. 49-59) In Maccabaeos (CPG 3010.15), τοῦ αὐτοῦ λόγος εἰς τοὺς Μακκαβαίους.

6 (ff. 59v-71v) In Cyprianum (CPG 3010.24), τοῦ αὐτοῦ λόγος εἰς τὸν ἅγιον Κυπριανόν.

7 (ff. 72-82) Ad Iulianum exaequatorem (CPG 3010.19), τοῦ αὐτοῦ εἰς τοὺς λόγους καὶ εἰς τὸν ἐξισωτὴν Ἰουλιανόν.

8 (ff. 83-94) In nativitatem (CPG 3010.38), τοῦ αὐτοῦ λόγος εἰς [τὴν] τὴν ἁγίαν τοῦ Χριστοῦ γέννησιν.

9 (ff. 94v-152v) Ιn Basilium (CPG 3038.43), τοῦ αὐτοῦ λόγος ἐπιτάφιος εἰς τὸν μέγαν Βασίλειον.

10 (ff. 153-166) In sancta lumina (CPG 3010.39), τοῦ αὐτοῦ λόγος εἰς τὰ ἅγια θεοφάνια.

11 (ff. 166v-203v) In sanctum baptisma (CPG 3010.40), τοῦ αὐτοῦ λόγος εἰς τὸ ἅγιον βάπτισμα.

12 (ff. 204-209) In Gregorium Nyssenum (CPG 3010.11), τοῦ αὐτοῦ λόγος εἰς Γρηγόριον τὸν ἀδελφὸν Βασιλείου.

13 (ff. 209v-231v) In Athanasium (CPG 3010.21), τοῦ αὐτοῦ λόγος ἐπιτάφιος εἰς τὸν ἅγιον Ἀθανάσιον.

14 (ff. 232-249v) Supremum vale (CPG 3010.42), τοῦ αὐτοῦ λόγος εἰς τὴν τῶν ρν΄ ἐπισκόπων παρουσίαν.

15 (ff. 251-278) De pauperum amore (CPG 3010.14), τοῦ αὐτοῦ λόγος περὶ φιλοπτωχίας.

16 (ff. 279-36v) In patrem tacentem (CPG 3010.16).

Historique de la conservation

HISTOIRE - Au folio 1, une note en 24 vers dodécasyllabes portant la date de décembre 1362 mentionne l'acquisition du manuscrit et sa restauration au monastère de Saint-Nicolas de Calamizzi en Calabre (éd. D'Aiuto, pp. 11-12, cf. également la Database of Byzantine Book Epigrams: http://www.dbbe.ugent.be/occ/7523 ):

Γριγορίου πόνιμα τοῦ θεολόγου,
αὕτη ἡ βίβλος θεολογίαν ἔχει·
ὅπερ ὅνισ(εν) Μελέτι(oς) πιμίν(τ...)
τῆς μον(ῆς) τε ἁγιου Νικολάου
Καλαμιτζί(ων) οὗτως τὴν κλήσιν ἔχων,
καὶ ἐκατεσκεύασ(εν) Νεόφυτ(ος) ὁ νέος
ἀρχ(ι)μανδρίτης μον(ῆς) Καλαμιτζήων,
οὗ τὴν κλήσιν ἔχοντ(ος) τοῦ Φυλοκάμνου,
διὰ χειρ(ὸς) ταπιν(οῦ) Νεοφύτου τε
κλή(σιν) γὰρ ἔχων Σπανοῦ τοῦ λεγομέν(ου),
ἱερομονάχ(ου) καὶ ἀναξίου θύτι,
τ(οῦ) καὶ ῥάψαντ(ος) τριμαλιᾶς ῥαφίδος.
ἔτ(ος) παρατρέχοντ(ος) ἓξ τῶν χιλιῶντάδ(ων)
πρ(ὸς) τῆς ἑκατὸν ἑπτακουσί(ων) ἔχων
ἑβδομίκοντα (καὶ) ἕνα ἅπερ στίκη,
ιν(δικτι)όνος ὁσαύτ(ος) πρώτης ἔχων,
ἱλήου σελίνης τε ἐνδεκα κύκλους,
τὸν δεκεύριον μήνα κατεσκευάσθη.
οἱ ἀναπτίξαντες, καλῶς θεορωντες,
λίσην τω ὁνίσαντι κ(αὶ) τὸ ἀνακενοῦντι
καὶ τ(οῦ) συρράψαντ(ος) μετα μικρᾶς ραφήδ(ος),
τοῦ εὑρεῖν τὴν ἅνεσιν ἐν ημέρᾳ τῆς δείκης
ὁς σηνλαχοῦσιν τοῖς δεξιοῖς προβάτ(ης).
ἁμην γένητο, κ(ύρι)ε, τῆς σσῆς δοῦλοις.

Reg. 2296.

GREGORIUS Nazianzenus (S.) • Oratio in laudem S. Athanasii Alexandrini

GREGORIUS Nazianzenus (S.) • Oratio in sanctum baptisma

GREGORIUS Nazianzenus (S.) • Oratio funebris in S. Basilium

GREGORIUS Nazianzenus (S.) • in Cyprianum martyrem

GREGORIUS Nazianzenus (S.) • in S. Gregorium Nyssenum S. Basilii fratrem

GREGORIUS Nazianzenus (S.) • in Julianum exæquatorem

GREGORIUS Nazianzenus (S.) • Oratio in sancta lumina

GREGORIUS Nazianzenus (S.) • Oratio in Macchabæos

GREGORIUS Nazianzenus (S.) • Oratio in Christi Nativitatem

GREGORIUS Nazianzenus (S.) • Oratio in novam Dominicain

GREGORIUS Nazianzenus (S.) • Oratio in S. Pascha

GREGORIUS Nazianzenus (S.) • Oratio in S. Pascha et in tarditatem

GREGORIUS Nazianzenus (S.) • de pauperibus caritate complectendis

GREGORIUS Nazianzenus (S.) • Oratio in Pentecosten

GREGORIUS Nazianzenus (S.) • Oratio in plagam grandinis

GREGORIUS Nazianzenus (S.) • valedictoria coram CL episcopis